NATO - AB anlaşmazlığı olarak Kıbrıs sorunu - NY Times

"Gerçek şu ki; NATO ve Avrupa Birliği birbirleriyle kolayca konuşamıyor."

"Bu makale 24.11.2010 tarihinde The New York Times tarafından "Between the European Union and NATO, Many Walls" başlığı ile yayınlanmıştır"


2010'da yazılan bu makale, ABD ve AB arasındaki anlaşmazlığı Kıbrıs sorununa yıkmış, Türkiye'nin NATO'daki, Güney Kıbrıs'ın AB'deki önemini abartıp NATO-AB anlaşmazlığının asıl nedenlerini göz ardı ederek konuyu tartışmış. Adanın en etkili garantör ülkesi İngiltere'nin Brexit oylamasından sonra Kıbrıs meselesi, bir NATO-AB meselesi olarak daha da pekişti. Kıbrıs sorununu NATO-AB anlaşmazlığının sebebi olarak göstermeye çalışsa da bu anlaşmazlığı dile getirdiği, Kıbrıs sorunuyla bağlantısını kurduğu için önemli olan makale şu şekilde:

"NATO liderleri geçtiğimiz Cuma akşamı Lizbon'da akşam yemeğinde bir araya geldiğinde, havadan sudan konuşmak için pek fırsat olmadı. NATO genel sekreteri Anders Fogh Rasmussen toplantıdaki 28 lideri NATO'nun yeni Stratejik Konsepti'ne, Avrupa için bir ABD füze kalkanına ve NATO ile Rusya arasında yeni bir başlangıç yapılması konusunda ikna etmiş olmasına rağmen, iki buçuk saatlik akşam yemeğinin çoğuna hakim olan çözülmemiş bir sorun vardı. Bu sorun NATO-Avrupa Birliği ilişkileriydi.


İsveç Dışişleri Bakanı Carl Bildt "Nasıl işbirliği yapabileceğimiz üzerine çok uzun bir tartışma vardı." diye konuştu.

21 ortak üyesiyle Brüksel'de bulunan iki örgütün, ilişkileri hakkında endişelenmek için çok zaman harcamaları garip görünebilir. Ancak gerçek şu ki; NATO ve Avrupa Birliği birbirleriyle kolayca konuşamıyor. Bu durum, her iki örgütün de askeri faaliyetlerinde mali ve askeri olarak sıkıntıya düştüğünde birbirlerinin askeri ve sivil kaynaklarına kolay erişmesini engelliyor.

NATO yemeğine katılan AB'nin Avrupa Konseyi başkanı Herman Van Rompuy "İki organizasyonumuzun gelecekteki güvenlik ortamımızı şekillendirme yeteneği, birlikte çalışırlarsa çok büyük olur" dedi ve ekledi: "Aralarındaki duvarları yıkmanın tam zamanı."

Arada birçok duvar var.

AB Siyaset ve Güvenlik Komitesi (PSC) NATO büyükelçileri ve diplomatlarıyla birlikte toplanacağında askeri veya istihbarat konularına atıfta bulunmamak için gündem titizlikle hazırlanır. Bosna-Hersek, Kosova, Somali kıyıları ve Afganistan'da birlikte çalıştıkları için bu tür konularda anlaşmaya varmaları gerektiği halde NATO ve AB ilişkilerinde durum budur.

Diplomatlar, iki taraf için de daha fazla endişe verici olanın, örneğin Afganistan polisine eğitim veren AB görevlileri bir saldırıya uğradığında NATO güçlerinin onları kurtarmasına izin verecek herhangi bir güvenlik düzenlemesinin bulunmaması olduğunu belirtti. Bir NATO diplomatı, "Düzenlemeler mevcut olmasa da onlara yardım ediyoruz. Sahada, Brüksel'deki siyasi çıkmazı görmezden geliyoruz." dedi.

Brüksel'deki siyasi çıkmazın nedeni, kuzey kesimini Türkiye'nin 1974'ten bu yana işgal altında tuttuğu bölünmüş Kıbrıs adasıdır. Adanın bu kısmı yalnızca Türkiye tarafından tanınıyor. NATO'nun önemli bir üyesi ve AB adayı olan Türkiye, 2004'te AB üyesi olan (güney) Kıbrıs Cumhuriyeti'ni AB üyesi olarak tanımıyor.

Her iki örgütten diplomatlar, 2004'te AB, adadaki sorun çözülünceye kadar Kıbrıs'ın birliğe üyeliğini kabul etmeme ilkesinden döndüğünden bu yana Kıbrıs-Türkiye anlaşmazlığının NATO ve AB içinde ve birbirleri arasında en zayıflatıcı ve zorlu konulardan biri haline geldiğini belirtiyor.

Türkiye, Kıbrıs'ın NATO ile herhangi bir anlaşması bulunmaması sebebiyle NATO ve PSC arasındaki üst düzey resmi toplantıları engelliyor. Kıbrıs Cumhuriyeti ne NATO'ya ne de NATO'nun diğer ülkelerle güvenlik işbirliğine imkan veren Barış için Ortaklık programına üye değil.

Her NATO üyesi veto hakkına sahip olduğu için, Türkiye NATO ve AB arasında askeri operasyonlar ve istihbarat konularındaki görüşmeleri durdurabilir. Ayrıca, AB üyesi olmasına rağmen Kıbrıs'ın bu toplantılara katılmasını, AB'nin barışı koruma faaliyetlerine katılmasını engelleyebilir.

Konunun hassasiyetinden dolayı isminin açıklanmasını istemeyen Brüksel'deki Kıbrıslı bir diplomat, "Barış İçin Ortaklığa katılmak Kıbrıs Hükümeti için bir seçenek değil ve her halükarda, Türkiye Kıbrıs'ın üyeliğini istediği anda veto edebilir" diye konuştu.

Güvenlik analistleri, AB Türkiye'ye karşı daha esnek olursa, örneğin bloğun Avrupa Savunma Ajansı ile yakın bir ilişki kurmasına izin verirse Kıbrıs'ta çıkmazın aşılabileceğini söylüyor. Blokun savunma yeteneklerini ve tedarikini koordine etmek için 2004 yılında kurulan Avrupa Savunma Ajansı, AB üyeleri ile sınırlı bir yapı değil. Ajansın planlama ve politika biriminin başkanı Dick Zandee, NATO üyesi olup AB üyesi olmayan Norveç'le bir ortaklık antlaşmaları olduğunu belirtti.

Ajans, altı yıl önce Türkiye için aynı statüyü önerdi. Önerinin tüm AB üyelerinin onayını alması gerekiyordu ve Kıbrıs onay vermedi. Rasmussen'in geçtiğimiz ay Ankara'ya yaptığı ziyarette dile getirdiği Türkiye'nin Ajans'a katılmasına izin verilmesi önerisine Kıbrıs ve diğer üye ülkeler yine karşı çıktı.

Lefkoşa'daki Avrupa ve Uluslararası İlişkiler Kıbrıs Merkezi'nin direktörü Andreas Theophanous, "Herhangi bir şeyi engellemiyoruz. Türkiye, Kıbrıs'ı AB üyesi olarak tanımamakla kendi kendisini engelliyor." dedi.

Diplomatlar misillemelerin sonunun gelmeyeceğini söylüyor. Polis, yargı ve gümrük yetkilileri gibi sivil unsurları NATO'nun askeri olanakları için tamamlayıcı olan AB ile, işbirliği yollarını arayan NATO'ya da zarar veriyorlar. AB'nin, Lizbon Antlaşması'nda öngörülen dış politika ve savunma potansiyelinden istifade etmesini de engelliyorlar. "Kıbrıs sorunu felç edici" diyen Bildt "Kilit nokta, Kıbrıs'ın kendi iyiliği için bir araya gelmesi. Bu Avrupa ulusu çok uzun süredir bölünmüş durumda" diye ekliyor.

Rasmussen ile AB'nin dış politika temsilcisi Catherine Ashton, çıkmazı aşabilmek için birlikte çalışıyorlar ve Birleşmiş Milletler Kıbrıs konusunda görüşmelerin başlatılması yönündeki çabalarını artırıyor. Bu üç taraf da gayretlerinde başarısız olursa, analistler, kendinden emin bir Türkiye'nin adanın Türk tarafının Tayvan veya Kosova statüsüne benzer şekilde uluslararası alanda tanınması için zorlayabileceğini söylüyor."

Son Çeviriler